Okres II wojny światowej i okupacji hitlerowskiej był dla mieszkańców Europy Środkowej okresem szczególnie ciężkim, naznaczonym licznymi prześladowaniami ze strony Niemców. Istniał jednak ruch, którego zbrodnie często zadziwiały samych nazistów w swej brutalności - byli to Ustasze, nacjonalistyczne ugrupowanie rządzące w marionetkowym Niepodległym Państwie Chorwackim. W jaki sposób przejęli władzę? Jakie zbrodnie popełnili? I co na to Kościół?
Skąd oni się u licha wzięli?!
Korzenie ideologii ustaszy sięgają XIX wieku. Działał wówczas Ante Starcevic - chorwacki nacjonalista, zwolennik Wielkiej Chorwacji obejmującej ziemie Chorwatów, Boszniaków i Serbów. W okresie istnienia Austro-Węgier był prześladowany, co przysporzyło mu popularności i autorytetu. Ustasze często odwoływali się do jego poglądów pomimo jego niechęci do takich działań jak prześladowania czy czystki etniczne.
Wikipedia
Ante Starcevic - zwolennik potężnej Wielkiej Chorwacji
Kłopoty po Wielkiej Wojnie
Po I wojnie światowej powstało Królestwo Serbów Chorwatów i Słoweńców - późniejsza Jugosławia, która miała zapewnić równowagę i pokojowe współistnienie miejscowych narodów. Niestety z powodu zniszczeń wojennych tarcia stale narastały. Władze stawiały na piedestale Serbów, umniejszając znaczenie Chorwatów i Boszniaków. Chęć do uspokojenia nastrojów stała się powodem zamachu stanu dokonanego przez króla Aleksandra Karadziordzievicia, który nie odniósł pożadanych rezultatów. W takich okolicznościach powstał Chorwacki Ruch Rewolucyjny, czyli Ustasze.
Ante Pavelic - dowódca chorwackich Ustaszy
Poglądy i działalność
Od początku Ustasze byli nakierowani na działalność terrorystyczną - dokonali oni udanego zamachu na króla-dyktatora w 1934 roku. Podkreślali oni swoje ogromne przywiązanie do katolickiej wiary jako tożsamej z chorwackim narodem. Nie potępiali islamu Boszniaków, za to gardzili prawosławnymi Serbami, których planowali usunąć ze swojego państwa. Nie cieszyli się dużym poparciem - przed wojną w jej szeregach znajdowało się kilkaset osób.
Przełom
Sytuacja drastycznie zmieniła się wiosną 1941 roku, kiedy doszło do zamachu stanu w Jugosławi, która stała się sojusznikiem aliantów. Z tego powodu III Rzesza zaatakowała i podbiła ten kraj. Dogodną możliwość wykorzystali Ustasze. Uznali oni protektorat Włoch i Niemiec w zamian za wewnętrzną autonomię w ramach Niepodległego Państwa Chorwackiego.
Brutalne rządy
Ustasze nie należeli do litościwych ludzi - na swoich ziemiach zaczęli prowadzić terror na dużą skalę. W przeciwieństwie do innych ziem okupowanych przez Niemców prześladowania Żydów nie były tak istotne dla Ustaszy. Największym wrogiem stali się Serbowie, których: w 1/3 planowano zgładzić, 1/3 wygnać z kraju i 1/3 przymusowo nawrócić na katolicyzm. Tworzono obozy koncentracyjne mające makabryczną "sławę"- jednym z nich był Jasenovac, w którym urządzano makabryczne zawody podżynania gardeł największej liczbie więźniów...
Na zdjęcu brama prowadząca do tego " bałkańskiego Auschwitz"
Żydzi wbrew pozorom nie byli głównym celem Ustaszy, co powodowało zgrzyty w kontaktach z nazistami - nawróconych na katolicyzm Żydów oszczędzano.
Co z Kościołem?!
Największe kontrowersje wzbudza rola i stosunek Kościoła katolickiego do ruchu Ustaszy. Wielu duchownych popierało ten ruch i brało udział w makabrycznych mordach jak np. Petar Brzica - franciszkanin, który zamordował jednej nocy 670 więźniów podrzynając im gardła. Problemem jest również stosunek arcybiskupa Alojzego Stepinaca. Po spotkaniu z dowódcą Ustaszy uznał go za szczerego katolika i wroga cerkwi prawosławnej. Z czasem zaczął jednak coraz chłodniej podchodzić do reżimu chorwackiego.
Arcybiskup Alojzy Stepiniac - duchowny beatyfikowany przez Jana Pawła II. Przez kontrowersje związane ze stosunkiem do Ustaszy kanonizacja została wstrzymana w 2016 roku.
Po II wojnie światowej ruch Ustaszy uległ rozbiciu i stracił na znaczeniu.
Źródła do artykułu:
- Wojna idei - odcinek o Ustaszach
- Polskie Radio - artykuł o Ustaszach
- Ustasze i Państwo Chorwackie 1941 - 1945
Komentarze
Prześlij komentarz