W historii są momenty, które podważają nasze zrozumienie dobra i zła, zmuszając nas do skonfrontowania się ze złożonością ludzkich wyborów. Jednym z takich momentów jest "Porozumienie Haavara", umowa podpisana w 1933 roku pomiędzy Agencją Żydowską dla Palestyny a nazistowskimi Niemcami. W tym artykule zamierzam przedstawić kontrowersyjne okoliczności zawarcia paktu, ukazujące zawiłości polityczne i desperacką walkę o przetrwanie, która zdefiniowała to kluczowe wydarzenie.
Istotną postacią dla tego porozumienia był rosyjski Żyd Chaim Arlosoroff, który w obawie przed prześladowaniami uciekł do Cesarstwa Niemieckiego, gdzie rozpoczął studia na berlińskim uniwersytecie. Tam związał się z ruchem syjonistycznym, z którym sympatyzowała Magda Goebbels, żona przyszłego zbrodniarza Josepha Goebbelsa, z czasem przyjaciółka Chaima.
źródło: Wikipedia
na zdjęciu Chaim Arlosoroff- postać praktycznie zapomniana, całe życie dążąca do poprawienia sytuacji swoich pobratymców
Chaim Arlosoroff uważał Żydów za naród wyjątkowy o niespotykanej kulturze i zwyczajach, stąd zainteresował się pomysłem utworzenia osobnego państwa w Palestynie. W 1921 roku przyjechał specjalnie do Brytyjskiego Mandatu w tym regionie, gdzie zaobserwował walki żydowsko arabskie. Zrozumiał wówczas potrzebę porozumienia się z Arabami, co wywołało spore kontrowersje w otoczeniu syjonistycznym. Zajadłym przeciwnikiem Chaima został Ze'ew Żabotyński, przeciwny jakimkolwiek porozumieniom. Uważał on miejsowych muzułmanów za obywateli drugiej kategorii- pierwszeństwo mieli zyskać Żydzi.
źródło: Wikipedia
Na zdjęciu Ze'ew Żabotyński- radykalniejszy od Chaima syjonista, który nie chciał iść na żadne kompromisy...
Chaim w czasie pobytu w Palestynie starał się poprawić kontakty z Brytyjczykami, szczególnie po 1930 roku, kiedy wprowadzono "Białą Księgę Passfielda" ograniczającą napływ Żydów do Ziemi Świętej. Problem ten stał się naglący po 1933 roku, kiedy władzę w Niemczech przejęli naziści. Wówczas Chaim wpadł na (z pozoru na szalony i nienormalny) pomysł dogadania się z Niemcami w celu ratowania tamtejszych Żydów. Był to również warunek likwidacji ograniczeń migracyjnych, jaki wysunęła Wielka Brytania.
źródło: Nouvel Hay Magazine
na zdjęciu Magda Goebbels- to za jej pośrednictwem Chaim miał się spotkać z Josephem Goebbelsem w celu zawarcia porozumienia- ostatecznie do spotkania nigdy nie doszło
Po przyjeździe do Berlina w 1933 roku Chaim nie był w stanie poznać swojego dawnego domu- był przerażony falą antysemityzmu, obecnego praktycznie na każdym kroku. Potężny szok wywołał widok przyjaciółki Magdy na zdjęciu jako żony Josepha Goebbelsa- świadkowie twierdzą, że Chaim miał stan przedzawałowy z tego powodu. Pomimo planów nie spotkał się z jej mężem, udało mu się jednak porozumieć z Hjalmarem Schachtem, ministrem gospodarki III Rzeszy. Niemcy mieli zgodzić się na emigrację Żydów do Palestyny w zamian za anulowanie międzynarodowego żydowskiego bojkotu niemieckich towarów. Wstępnie zawarto porozumienie. Chaim wyjechał z Niemiec i podróżował krótki czas po Europie, gdzie starał się przekonywać innych Żydów do swojego pomysłu. Spotkał się z chłodnym przyjęciem, uznawano jego pomysł za zdradę i "paktowanie z diabłem". Chaim wkrótce wrócił do Palestyny, gdzie w czerwcu 1933 roku został zamordowany przez dwóch nieznanych zamachowców.
źródło: Wikipedia
na zdjęciu Hjalmar Schacht- minister gospodarki III Rzeszy, który podjął negocjację ws emigracji Żydów do Palestyny
Starania Arlosoroffa nie poszły ostatecznie na marne- 25 sierpnia 1933 roku zawarto tzw. "Porozumienie Ha'awara"(lub: Haavara), w wyniku którego w latach 1933-1939 około 60 tysięcy Żydów wyjechało do Palestyny, ratując się przed przyszłym Holokaustem. W zamian mieli pozostawić cały swój majątek, a niezbędny sprzęt i przedmioty zakupić na niemieckim rynku- w ten sposób gospodarka III Rzeszy wzbogaciła się o około 1,4 mld dolarów. Emigracja do Palestyny została zablokowana wraz z najazdem na Polskę w 1939 roku.
Temat ten do dziś wywołuje spore kontrowersje, rozbudzone przez Edwina Blacka, który nagłośnił temat w swojej książce "Umowa transferowa"- dzięki niej zainteresowanie tym tematem nieporównywalnie wzrosło. Wiele osób uważa ją natomiast za chęć wymyślania spisków i tworzenia sensacji, pomimo że autor nie był ani nie jest powiązany z żadnym środowiskiem o nadwątlonej reputacji.
źródło: Amazon.com
Edwin Black- autor książki nagłaśniającej "Porozumienie Haavara"
Zachęcam do zapoznania się zarówno z książką, jak i filmem na kanale yt Oblicza XX wieku :)
Komentarze
Prześlij komentarz